كرده ، بنابراين اگر انجام طهارت با آب ممكن نشد و نمازش را با تيمم خواند ، و حال آن‌كه توان يافتن و استعمال آب را بدون عسر يا حرج داشت در اين صورت تيممش باطل است ، زيرا وظيفه‌ى تيمم تنها در موردى بود كه « فَلَمْ تَجِدُوا ماءً » : آبى نيافتيد در سراسر وقت پيش از نماز استمرار يابد و امكان عادى دسترسى به‌آب نباشد . مسأله‌ى 207 - اگر كوشش خود را كرد و پس از نوميدى با تيمم نماز خواند و سپس فهميد كه امكان استعمال آب بوده ولى او نمىدانسته ، اين‌جا گرچه صحت تيممش وجهى درست دارد ، زيرا كوشش خود را كرده و به‌آب دست نيافته ، ولى جاى احتياط مستحب هم هست كه قضاى نمازش را مجدداً با طهارت وضو يا غسل بخواند ، مگر در صورتى كه هنوز وقت باقى باشد كه چون « فَلَمْ تَجِدُوا » محقق نگشته در اين‌جا واجب است مجدداً نمازش را با طهارت وضو يا غسل انجام دهد . مسأله‌ى 208 - اگر پيش از وقت - و يا چه بهتر كه پس از وقت - با وضو يا غسل است و مىداند و يا احتمال عقلايى مىدهد كه اگر طهارت خود را باطل كند ديگر براى نمازش تا آخر وقت دسترسى به‌آب نخواهد داشت ، واجب است هم‌چنان با طهارت باقى بماند تا نمازش را بخواند ، مگر در صورتى كه باقى ماندنش بر اين طهارت جورى سخت باشد كه معمولًا قابل تحمل نباشد كه مورد عسر يا حرج است گرچه در صورت حرج و طاقت فرسايى بى زيان تحملش مستحب است . مسأله‌ى 209 - اگر به‌اندازه‌اى آب دارد كه يا تشنه‌اى مضطرب - چه انسان و چه حيوان - را بايد از اضطراب بيرون آورد ، و يا وضو يا غسل انجام دهد ، اين‌جا هم زمينه‌ى وجوب تيمم است ، زيرا انسان مسلمان نبايد جاندارى را در التهاب تشنگى ببيند و به‌او آب ندهد و روى اين اصل « فَلَمْ تَجِدُوا » محقق است كه وجداناً آبى نيافته است . مسأله‌ى 210 - اگر آب تنها براى بر طرف كردن نجاستى از بدن يا لباسش ، و يا براى وضو يا غسلش كافى است ، اين‌جا هم بايستى تيمم كند زيرا وضو يا غسل بدلى دارد كه تيمم است ، ولى پاكى لباس و بدن هرگز بدلى ندارد ، و واجبى كه بدل دارد هرگز بر